Γιατί προσπαθούμε να είμαστε πάντα “Καλοί”: Η ψυχολογία του συνδρόμου του καλού παιδιού

Από μικρά παιδιά μαθαίνουμε ότι η καλοσύνη, η υπακοή και η φροντίδα των άλλων είναι αρετές.
Όμως για πολλούς ανθρώπους, αυτή η ανάγκη να είναι “καλοί” δεν σταματά στην παιδική ηλικία γίνεται τρόπος ύπαρξης.

Ένα αόρατο πρότυπο που λέει:

“Αν είμαι καλός, αν δεν ενοχλώ, αν καλύπτω τις ανάγκες των άλλων, τότε θα με αγαπούν.”
Αυτό είναι που συχνά ονομάζουμε σύνδρομο του καλού παιδιού.
Ένας ψυχολογικός μηχανισμός που ξεκινά ως προσπάθεια επιβίωσης και αποδοχής,
και καταλήγει σε χρόνια εσωτερική αποσύνδεση.

Πώς γεννιέται το “καλό παιδί”
Στα πρώτα μας χρόνια, η ασφάλεια και η αγάπη είναι ζωτικές ανάγκες.
Όταν το παιδί νιώθει ότι αυτές οι ανάγκες εξαρτώνται από τη συμμόρφωση  “να μην ενοχλώ”, “να μην κλαίω”, “να είμαι ευχάριστος” μαθαίνει να προσαρμόζεται για να προστατευθεί.

Σύμφωνα με τη θεωρία προσκόλλησης του John Bowlby, το παιδί αναπτύσσει μοτίβα συμπεριφοράς που διασφαλίζουν τη σχέση με τον φροντιστή.
Αν η φροντίδα δίνεται υπό όρους, το παιδί μαθαίνει ότι η αυθεντικότητα μπορεί να απειλήσει τη σύνδεση κι έτσι προσαρμόζεται για να την κρατήσει.
(Bowlby, 1988)

Αυτό το μοτίβο, στην ενήλικη ζωή, γίνεται εσωτερική φωνή:

“Πρέπει να είμαι ευχάριστος για να αξίζω.”
“Οι ανάγκες μου δεν είναι τόσο σημαντικές.”
“Αν πω όχι, θα πληγώσω ή θα χάσω τους άλλους.”
 
Η ψυχολογική ρίζα: Η σύγκρουση ανάμεσα στην αυθεντικότητα και τη σύνδεση
Ο Dr. Gabor Maté περιγράφει αυτή τη σύγκρουση ως “τραύμα της αυθεντικότητας”.
Το παιδί επιλέγει τη σύνδεση έναντι της αλήθειας του εαυτού, γιατί χωρίς σύνδεση δεν υπάρχει ασφάλεια.
Αλλά το τίμημα είναι μεγάλο: η εγκατάλειψη του εαυτού.

“Όταν πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στο να είσαι ο εαυτός σου και στο να είσαι αγαπητός, το παιδί πάντα θα επιλέξει το δεύτερο.”
(Maté, 2003)
 
Πώς εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή
Το σύνδρομο του καλού παιδιού μπορεί να φαίνεται “ευγενικό”, “καλλιεργημένο”, “φιλικό”, όμως εσωτερικά συχνά κρύβει:

• φόβο απόρριψης
• υπερ-ευθύνη
• δυσκολία να πει “όχι”
• ενοχές όταν θέτει όρια
• ανάγκη να ευχαριστεί τους άλλους
• αίσθημα κενού ή εξάντλησης
• χαμηλή επαφή με επιθυμίες και θυμό
• Στην ουσία, το “καλό παιδί” μαθαίνει να ανήκει εις βάρος του να υπάρχει.

Η θεραπεία δεν “χαλάει” την καλοσύνη, τη λυτρώνει

Στη θεραπεία, δεν προσπαθούμε να “αλλάξουμε” το καλό παιδί.
Αντίθετα, το ακούμε:
τι χρειάστηκε να κάνει για να νιώσει ασφαλές,
τι φοβόταν,
τι έχασε από τον εαυτό του για να κρατήσει την αγάπη των άλλων.

Η θεραπευτική διαδικασία βοηθά το άτομο να:

• αναγνωρίσει τις ανάγκες του χωρίς ενοχή
• διαχωρίσει την καλοσύνη από την προσαρμογή
• επανασυνδεθεί με τα “όχι” του
• βρει εσωτερική ασφάλεια, όχι μόνο αποδοχή
• μάθει να ανήκει χωρίς να χάνεται

Η ανθρωπιστική ψυχοθεραπεία (Rogers, 1961) τονίζει τη σημασία της ανεπιφύλακτης αποδοχής και της αυθεντικής παρουσίας ως θεμέλια αλλαγής.
Η θεραπευτική σχέση λειτουργεί σαν ασφαλές πλαίσιο, μέσα στο οποίο ο άνθρωπος μπορεί να ξαναμάθει να είναι ο εαυτός του χωρίς φόβο.

Από το “καλό παιδί” στον αυθεντικό ενήλικα
Η θεραπευτική πορεία δεν είναι να γίνεις “λιγότερο καλός” 
είναι να γίνεις ολόκληρος.

Να μπορείς να είσαι τρυφερός, αλλά και αληθινός.
Να νοιάζεσαι για τους άλλους, χωρίς να ξεχνάς εσένα.
Να αγαπάς, χωρίς να αυτο-προδίδεσαι.

Η αυθεντικότητα δεν αναιρεί τη σύνδεση την κάνει πραγματική.
Και τότε η καλοσύνη παύει να είναι άμυνα.
Γίνεται ελεύθερη επιλογή.