Όταν φοβάσαι ότι θα χάσεις τον έλεγχο: τι συμβαίνει πραγματικά στο άγχος;

Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν έντονο άγχος περιγράφουν έναν βαθύ φόβο ότι μπορεί να «χάσουν τον έλεγχο», να «τρελαθούν» ή ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στο μυαλό τους.

Οι σκέψεις αυτές συχνά εμφανίζονται μαζί με έντονες σωματικές αντιδράσεις: ταχυκαρδία, ζάλη, δυσκολία στην αναπνοή, αίσθηση αποπραγματοποίησης ή έντονης ανησυχίας.

Η εμπειρία μπορεί να είναι τόσο έντονη ώστε να μοιάζει πραγματικά σαν να βρίσκεται κανείς στα όρια της απώλειας ελέγχου.

Ωστόσο, η επιστημονική γνώση για το άγχος δείχνει κάτι πολύ σημαντικό,
αυτό που βιώνει το άτομο δεν είναι απώλεια ελέγχου, αλλά μια υπερβολικά ενεργοποιημένη αντίδραση προστασίας του οργανισμού.

Το σύστημα συναγερμού του εγκεφάλου

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει ένα εξελικτικά σημαντικό σύστημα ανίχνευσης κινδύνου. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει μια εγκεφαλική δομή που ονομάζεται αμυγδαλή, η οποία λειτουργεί σαν ένας εσωτερικός ανιχνευτής απειλής.

Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί κίνδυνο, πραγματικό ή φανταστικό, ενεργοποιείται το αυτόνομο νευρικό σύστημα και ξεκινά η γνωστή αντίδραση fight, flight or freeze (μάχη, φυγή ή πάγωμα).

Σε αυτή τη διαδικασία:

• αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός
• επιταχύνεται η αναπνοή
• οι μύες προετοιμάζονται για δράση
• η προσοχή στρέφεται έντονα προς πιθανές απειλές

Όλες αυτές οι αντιδράσεις έχουν έναν βασικό σκοπό: να προστατεύσουν τον οργανισμό από κίνδυνο.

Όταν όμως αυτό το σύστημα ενεργοποιείται χωρίς πραγματική απειλή, το άτομο μπορεί να βιώσει έντονο άγχος ή κρίση πανικού.

Γιατί τότε νιώθουμε ότι θα «τρελαθούμε»;

Ένα βασικό στοιχείο του έντονου άγχους είναι οι λεγόμενες καταστροφικές ερμηνείες των σωματικών αισθήσεων.

Το άτομο παρατηρεί μια φυσιολογική σωματική αντίδραση, για παράδειγμα την ταχυκαρδία, και την ερμηνεύει ως ένδειξη σοβαρού κινδύνου.

Παράδειγμα:

• «Η καρδιά μου χτυπάει τόσο δυνατά, κάτι πολύ κακό συμβαίνει.»
• «Νιώθω αποπροσανατολισμένος, ίσως χάνω το μυαλό μου.»
• «Αν συνεχιστεί αυτό, θα χάσω τον έλεγχο.»
  

Η έρευνα στην ψυχολογία του άγχους δείχνει ότι αυτές οι σκέψεις δεν αποτελούν ένδειξη ψυχικής κατάρρευσης. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο το μυαλό προσπαθεί να ερμηνεύσει έντονες σωματικές εμπειρίες.

Πώς βιώνεται συχνά αυτή η εμπειρία

Οι άνθρωποι που βιώνουν έντονο άγχος ή κρίσεις πανικού συχνά περιγράφουν σκέψεις όπως:

• «Φοβάμαι ότι θα χάσω τον έλεγχο.»
• «Νιώθω σαν να αποσυνδέομαι από την πραγματικότητα.»
• «Κάτι δεν πάει καλά με το μυαλό μου.»
• «Μήπως τρελαίνομαι;»

Αν και αυτές οι σκέψεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικές, αποτελούν ένα πολύ συνηθισμένο μοτίβο στο άγχος και δεν σημαίνουν ότι το άτομο χάνει την επαφή με την πραγματικότητα.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του άγχους αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα για να μειωθεί ο κύκλος του φόβου.

Μερικά στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν είναι:

• η κατανόηση των μηχανισμών του άγχους
• η εκμάθηση τρόπων ρύθμισης της αναπνοής και του σώματος
• η σταδιακή αλλαγή των καταστροφικών ερμηνειών
• η διερεύνηση των συναισθηματικών εμπειριών μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο.

Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του άγχους μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα.

Μερικές φορές, μέσα σε έναν ασφαλή θεραπευτικό χώρο, μπορούμε να διερευνήσουμε πιο βαθιά τι ενεργοποιεί αυτές τις εμπειρίες και να αναπτύξουμε σταδιακά μια πιο σταθερή αίσθηση εσωτερικής ασφάλειας.